سنسورهای شتاب، سرعت و جابهجایی، سه کمیت مرتبط اما متفاوت از حرکت ارتعاشی را اندازه میگیرند. جابهجایی نشان میدهد جسم چه مقدار از موقعیت خود فاصله میگیرد؛ سرعت، میزان تغییر این جابهجایی در واحد زمان و شتاب، آهنگ تغییر سرعت است. انتخاب سنسور مناسب به نوع ماشین، یاتاقان، محل اندازهگیری، محدوده فرکانسی و هدف پایش یا حفاظت بستگی دارد؛ بنابراین، دور موتور بهتنهایی برای انتخاب سنسور کافی نیست.
سنسور شتابسنج معمولاً روی بدنه یا محفظه یاتاقان نصب میشود و شتاب لرزش را با واحد g یا m/s² اندازه میگیرد. شتابسنجهای پیزوالکتریک برای بررسی ضربهها و لرزشهای فرکانسبالای ناشی از عیوب بلبرینگ و درگیری چرخدندهها کاربرد دارند. در نوع خروجی بار، حساسیت با pC/g و در نوع IEPE با mV/g بیان میشود. سیگنال دینامیکی این سنسورها برای تحلیل شکل موج و طیف فرکانسی استفاده میشود.
سنسور سرعت ارتعاش معمولاً لرزش بدنه ماشین را برحسب mm/s اندازه میگیرد و برای پایش وضعیت عمومی موتورها، پمپها و فنها در فرکانس های متوسط استفاده میشود. این سنسورها دو نوع رایج دارند: در نوع الکترومغناطیسی، با حرکت سیمپیچ در میدان مغناطیسی مستقیماً سیگنالی متناسب با سرعت لرزش تولید میشود و خود حسگر معمولاً به تغذیه نیاز ندارد اما به دلیل وزن بیشتر و حساسیت به ضربه، امروزه کاربرد کمتری در صنعت دارند. در نوع پیزوالکتریک، ابتدا شتاب لرزش اندازهگیری میشود و سپس مدار داخلی با انتگرالگیری، آن را به سرعت تبدیل میکند. خروجی این تجهیزات، بسته به مدل، میتواند ولتاژی برای تحلیل لرزش یا ۴ تا ۲۰ میلیآمپر برای ارسال مقدار کلی لرزش به PLC و تعیین هشدار و توقف باشد. ترانسمیتر سرعت یکان مدل VT612 از نوع پیزوالکتریک میباشد و با مدار انتگرالگیر داخلی، خروجی ۴ تا ۲۰ میلیآمپر متناسب با سرعت ارتعاش ارائه میدهد.
سنسور جابهجایی یا همان پراکسیمیتی پروبها بدون تماس با شفت، تغییر فاصله سطح شفت تا نوک پراب را اندازه میگیرد. این سیستم معمولاً شامل پراب، کابل رابط و درایور است و برای پایش ارتعاش نسبی شفت و موقعیت محوری، بهویژه در ماشینآلات دارای یاتاقان ژورنال، در فرکانس های پایین استفاده میشود. جابهجایی معمولاً با میکرومتر یا mil بیان میشود. تفاوت مهم آن با شتابسنج تماسی این است که حرکت شفت نسبت به محل نصب پراب را میسنجد، نه صرفاً لرزش بدنه ماشین.
با انتگرالگیری از سیگنال شتاب میتوان سرعت و سپس جابهجایی را محاسبه کرد، اما دقت این تبدیل به محدوده فرکانسی، نویز و پردازش دستگاه وابسته است. همچنین جابهجایی محاسبهشده از شتاب بدنه، معادل جابهجایی نسبی شفت با پراکسیمیتی نیست.
شرکت دانشبنیان یکان، شتابسنجهای مدل A210-1A و A230-1A، ترانسمیتر سرعت VT612 و تجهیزات پراکسیمیتی سری YB و YS را برای نیازهای مختلف اندازهگیری ارتعاش تولید میکند. محصولات پیش از ارسال در آزمایشگاه کالیبراسیون یکان، دارای تأیید صلاحیت ISO/IEC 17025 از NACI، مورد تست کالیبره قرار گرفته و همراه با گواهی کالیبراسیون معتبر و یک سال گارانتی عملکرد ارائه میشوند.
